مقالات حقوقی

 

اشاره به نکاتی درباره بزهکاران صغیر و نوجوان

 

                                  

 

 

تعریف طفل بزهکار :

اصولا بزهکاری عبارت است از جرائم کم اهمیت و چون اطفال معمولا مرتکب

این نوع جرائم می شوند ، در مورد اطفال بهتر است از واژه بزهکاری استفاده کرد

تا مجرمیت.

طفل بزهکار فردی است که قبل از رسیدن به سن هیجده سالگی،مرتکب جرمی شود. 

 

قوانین مربوط به اطفال بزهکار در حیطه بین الملل :

اسناد و قطعنامه های مختلفی از سوی سازمان ملل صادر شده است که بعضی از آنها

به مثابه قانون است و جنبه الزامی دارند و در مقابل برخی دیگر از این اسناد جنبه

ارشادی داشته و فاقد جنبه الزام است .

در مورد اسناد الزام آور ناظر بر اطفال بزهکار باید گفت که تنها معاهده حقوق کودک،

از این جنبه الزام آوری برخوردار است . این معاهده از طریق مراقبت های اساسی

آموزشی و بهداشتی،رسیدگی به حقوق کودکان را آغاز کرده ودرعین حال از کودکان

و نوجوانان در مقابل بهره کشی و سواستفاده های مختلف من جمله بهره کشی درزمینه

کاری حمایت می کند .

در مورد اسناد ارشادی ناظر بر اطفال بزهکار در زمینه عدالت کیفری اطفال میتوان

به مجموعه قواعد حداقل سازمان ملل متحد درباره مدیریت و اعمال عدالت کیفری

اطفال و همچنین قواعد ملل متحد راجع به حمایت از اطفال محروم شده از آزادی

اشاره کرد . 

 

آمار و ارقام مربوط به بزهکاری اطفال و نوجوانان :

در كوششي براي شناخت سبب شناسي بزهكاري روز نبيوم ( 1989 ) دريافت كه

نوجواناني كه پيوند قومي با والدينشان دارند كمتر مستعد براي انجام بزهكاري هستند.

فالانري و همكاران(1999)گزارش داده‌اند كه نوجوانان بدون والدين به ويژه در زمان

ساعات بعد از مدرسه استعداد بيشتري براي دست زدن به اقدامات بزهكارانه دارند .

فيشرراستون و همكاران (1993) عنوان كرده‌اند كه در جوانان خانواده‌هاي والديني

سالم (زوج والديني) مشكلات مدرسه كمتري نسبت به كودكان خانواده‌هاي تك والديني

گزارش مي‌شود .

طبق گزارشی که یکی از حقوقدانان به نام گادلی برای سومین کنگره جرم شناسی

تهیه کرده بود ، نشان می داد که هفتاد درصد از کودکان و نوجوانان بزهکارخانواده

گسسته و در هم ریخته داشتند و آمار مشابه در کشور  ایران بر روی اطفال کانون

اصلاح وتربیت شهر تهران (1348 – 1351) نشان داد که بین چهل تا پنجاه درصد

این اطفال متعلق به خانواده های گسته بوده اند .

همچنین در پژو هشی علمی دیگری که دربند اصلاح و تربیت اردبیل  به  انجام

رسیده ، از لحلظ فراوانی بزهکاری نشان داده شده که بیشترین رقم بزهکاری را

 نوجوانان بین هیجده تا بیست سال مرتکب شده اند (8/53 درصد). از لحاظ سطح

تحصیلات نیز نتایج بدست آمده حاکی از اینست  که دقیقا یک رابطه معکوس

بین فراوانی بزه و تحصیلات این افراد بزهکار وجود دارد .

در واقع هر چه سطح تحصیلات آن ها افزایش یافته  ، درمقابل فراوانی ارتکاب

جرم در آن ها کاهش یافته است.در مورد رابطه تعداد خانوار افراد بزهکاردر مقابل

فراوانی بزه نیز باید گفت که در کل نوجوانان بزهکار با خانواده پر جمعیت،بیشتر

ازنوجوانان بزهکار با خانواده کم جمعیت مرتکب اعمال ضد اجتماعی می شوند .

از اطلاعاتی که این پ وهش بدست آمده،به خوبی نمایانست که خانواده بزهکاران

 دچار نوعی اختلال و اشکال ( ازدواج مجدد ، اعتیاد و ... ) هستند .

 

                  

 

نقش خانواده در بزهكاري كودكان و نوجوانان : 

محیط خانواده اولین محیطیست که فرد در آن رشد می کندوهنجارها را می آموزد .

علی رغم اینکه بسیاری از عوامل در وقوع بزهکاری اطفال و نوجوانان دخیل اند اما

در گام نخست این خانواده ها هستند که نقش تعیین کننده ای در سرنوشت اطفال دارند.

چنانکه با تربیت درست می توانند کودک را به راه صحیح هدایت کنند ویا شرایط و

محیط را برای تحقق بزهکاری توسط اطفال مهیا سازند . معمولا والدین اطفال یا

نوجوانان بزهکاراز نظر رفتاری یا بسیار خشن وسخت گیر هستند و یا نسبت به

فرزند خود بسیار بی توجه و سهل انگار هستند . غالبا والدین این دسته از اطفال و

نوجوانان در ارتباط برقرار کردن با فرزند خود دچار اشکال  هستند  و نمی توانند به

درستی به تکالیف ولایتی خود نسبت به فرزندشان عمل کنند . 

 

نکته آخر :

از نظر تحصیلات و مسائل فرهنگی ، فرزندان خانواده های سطح پایین و متوسط

به مراتب بیشتر از فرزندان خانواده های روشنفکر وسطح بالای جامعه در معرض

ارتکاب جرائم مختلف هستند . بنابراین نباید سیاست جنائی خاص بزهکاران صغیر

و نوجوان را ازسیاست حمایت خانواده جدا دانست.به عبارت دیگر حمایت درست

از نهاد مقدس خانواده  و نظارت اساسی  و کارشناسانه بر آن سبب کاهش جرائم خاص

صغار و نوجوانان خواهد شد .

در مورد اطفالی که مرتکب جرائم می شوند ، باید به این نکته توجه داشت که بدلیل

شرایط سنی حساس و ویژه این قشراز افراد جامعه ، نباید عناوینی همچون مجرم

یا بزهکار با لفطره را در مورد آن ها به کار برد.در واقع برچسب زنی و الصاق این

عناوین به طفل از لحاظ روحی و شخصیتی میتواند تاثیرات زیانباری بر وی داشته

باشد .

متاسفانه طبق مطالعاتی که در مورد اطفال بزهکار انجام شده،این موضوع مشخص شده

که برچسب زنی تحت عنوان مجرم یا نقص کننده قانون به مراتب از سوی خانواده ها

بیشتر انجام میگیرد تا نهادهای کیفری !

از آن جا که دلایل و عوامل بروز جرم در میان اطفال با افراد بزرگسال متفاوت بوده و

از سوی دیگر این قشر از افراد جامعه دارای وضع روانی و اجتماعی به مراتب

حساس تر و در عین حال آسیب پذیرتری نسبت به سایر اقشار جامعه می باشند ، لذا

باید روشی متناسب با شرایط و موقعیت این افراد اتخاذ شود.این روش تحت عنوان

" سیاست کیفری مربوط به کودکان ونوجوانان بزهکار " اهمیت فراوانی دارد .

برخورداری از یک سیاست جنائی متناسب با شرایط و وضعیت صغار و نوجوانان

میتواند به جامعه مدنی جهت پیشبرد یکی از اهدافش که پیش گیری از وقوع جرائم

به منظور شکل گیری یک جامعه منضبط است ، کمک فراوانی کند . 
 

لغتنامه حقوقی

 

اناطه کیفری :

عبارت است از توقف رسیدگی یا تعقیب امر جزائی بر امر مدنی   یا  اداری

یا کیفری . این معنی خاص است و مختص به حقوق جزا است ( ماده 17 آئین

دادرسی کیفری مصداقی از این نوع اناطه را ذکر کرده است. ولی در مقام ذکر

ضابطه اناطه نیست و ضابطه آن در قوانین ما ذکر نشده است ) .

اناطه در معنی عام عبارت است از توقف رسیدگی وختم امر رسیدگی دعوی دیگر

بدون آنکه مقید به نوع خاصی از دعاوی ( مدنی  –   جزائی –  اداری ) بوده باشد . 

انسان شناسی جزائی ( Anthropologie criminelle ) :

علمی از علوم وابسته به حقوق جزا است که موضوع آن علم الحیات و تشریح

جسمانی مجرمان است .  

انفصال :

الف – مجازات درجه 6-7 مستخدم رسمی که مرتکب تقصیر اداری شده باشد .

اگر موقت باشد انفصال را ((انفصال موقت)) وگرنه((انفصال دائم  و ابد)) نامند .

در حین انفصال ، عنوان مستخدم دولت و کارمند دولت بر شخص منفصل صدق

نمی کند .  مگر اینکه برابر مقررات استخدام پس از رسیدگی به نحوی از انحا

ایام انفصال جز خدمت رسمی محسوب شود .   در اینصورت در ایام انفصال

 موقت او می تواند مثلا سر دفتر اسناد رسمی شود ( بند یک ماده هفت و بند سه

ماده پنج قانون دفتر اسناد رسمی ) . 

ب – برابر ماده 124 لایحه قانون استخدام کشوری مصوب سال 31/3/45انفصال

موقت  ،  وضع مستخدمی است که به موجب حکم قطعی دادگاه اداری یا کیفری

اصالتا یا تبعا برای مدت معینی از اشتغال به خدمت ممنوع است . 

انفصال ابد :

منع اشتغال مستخدم رسمی دولت به خدمت دولت برای همیشه . منظور از انفصال

ابد از خدمات دولتی در مورد مأمورین به خدمات عمومی انفصال ابد از خدمات در

بنگاههای نامبرده در  قانون راجع به محاکمه و مجازات مأموران به خدمات عمومی

و محرومیت از خدمت دولتی و شهرداری و کشوری است (ماده 4 از مواد مصوب

دیماه 1317 ) . 

بازپرس :

دادرسی که شغل وی استنطاق از متهمین در مورد اتهام و تحقیق از مطلعین راجع به

اتهام است و به طور کلی کشف جرم و ممانعت از فرار متهم از اهم وظائف وی است .

در اصطلاح دیگر اورا قاضی تحقیق و مستنطق گویند . اصطلاح قاضی تحقیق عملا

استعمال نمیشود و اصطلاح مستنطق فعلا در شرف متروک شدن است.اصطلاح بازپرس

فعلا اصطلاح جاری است .

بازپرسی مرادف استنطاق است . 

آشنایی با حقوقدانان

 

دكتر محمد آشوري  

تخصص: جرم شناسي- آيين دادرسي كيفري

 

 

استاد پايه ۲ ـ گروه علوم جزايي و جرم شناسي دانشكده حقوق وعلوم سياسي

 دانشگاه تهران  

مسئوليت اجرايي: رياست مؤسسه تحقيقاتي علوم جزايي و جرم شناسي  
 

مدارك تحصيلي:  

ديپلم متوسطه قزوين ۱۳۳۸  

كارشناسي حقوق قضايي ۱۳۴۲ دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه

تهران (احراز رتبه اول)  

كارشناسي ارشد علوم جنائي ۱۳۴۷ دانشكده حقوق راكس مارسي.  

دكتري علوم جنايي ۱۳۵۰ دانشكده حقوق پاريس II  
 
سوابق تدريس:  

كارشناسي ، كارشناسي ارشد و دكتري

 
آيين دادرسي كيفري تطبيقي (دوره دكتري)

 
جرم شناسي (دوره دكتري)  

حقوق جزاي تطبيقي (دوره دكتري)

 
آيين دادرسي كيفري (دوره كارشناسي ارشد)  

جرم شناسي ( دوره كارشناسي ارشد)  

جامعه شناسي جنايي ( دوره كارشناسي ارشد)

 
تاريخ تحولات حقوق كيفري ( دوره كارشناسي ارشد)

 
جرم شناسي ( دوره كارشناسي ارشد)  
 
عضويت در مجامع عمومي:  

انجمن بين الملل حقوق‌دانان فرانسه زبان  

عضو كميته پژوهشي يونسكو در ايران  

آشنايي با زبان‌هاي انگليسي، فرانسه و آلماني  

 

                            

 
عناوين طرحهاي خاتمه يافته و در دست انجام مصوب شوراي پژوهشي دانشگاه تهران:  

۱ ـ مهاجرت و جرم در حوزه قضايي كرج (خاتمه يافته) طرح برگزيده دانشگاهها ۱۳۷۱  

۲ ـ بررسي سرقت اطفال و نوجوانان در تهران بزرگ (خاتمه يافته) ۱۳۷۲  

۳ ـ بررسي وضعيت كودكان خياباني در مشهد (خاتمه يافته) ۱۳۷۸  

۴ ـ جايگزين‌هاي مجازات زندان « مصوب شوراي مركز مطالعات و تحقيقات

قوة قضائيه (خاتمه يافته) » ۱۳۷۹

 
۵ ـ همسركشي و انگيزه هاي آن در ۱۵ استان كشور ( خاتمه يافته ) ۱۳۸۰

 
۶ ـ عدالت ، انصاف ، و مساوات از ديدگاه حقوق بشر

 « طرح سازمان ملل ( در دست اجرا ) »  

۷ ـ جايگزين‌هاي مجازات مواد مخدر « مصوب UNDCP و ستاد مبارزه با

مواد مخدر در دست اجرا »

 
استاد راهنما و مشاور پايان نامه‌هاي كارشناسي ارشد : بيش از ۱۵۰ پايان نامه

  
استاد راهنما و مشاور پايان نامه هاي دكتري ( فقط تعداد ) : ۱۰ پايان نامه  
 
اطلاعات كتاب هاي تاليف و ترجمه شده:  

آيين دادرسي كيفري ج ۱ تاليف انتشارات ( سمت )  

آيين دادرسي كيفري ج ۲ تاليف انتشارات ( سمت ) كتاب برگزيدة دانشگاهي ۱۳۸۰  

نظام هاي بزرگ حقوق معاصر ( ترجمه مشترك ) نشر دانشگاهي  

دفاع اجتماعي ( ترجمه مشترك ) انتشارات دانشگاه تهران  

اصول محاكمات جزايي سوريه ( ترجمه مشترك ) انتشارات دانشگاه تهران

 
عدالت كيفري مجموعه مقالات انتشارات گنج دانش  
 
ساير مقالات:  

۱ ـ حقوق متهم در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران  

۲ ـ سياست‌هاي قضايي جديد در خصوص نوجوانان در جمهوري اسلامي ايران

 ـ اهداف و چالش‌ها  

۳ ـ دادرسي ويژة نوجوانان ۲ و ۳ اسفند ۱۳۷۸  

۴ ـ نگاهي به حقوق متهم در حقوق اساسي و قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و

انقلاب در امور كيفري  

۵ ـ گزارش كلي همايش بين‌المللي مواد مخدر تهران ارديبهشت ۱۳۷۹

 
۶ ـ اصلاح مقررات آيين دادرسي كيفري در چين